ဖလမ္းျမိဳ႕ ႏွစ္ (၁၂၅) ျပည့္၊ ရာျပည့္ ျမိဳ႕ေတာခန္းမၾကီးႏွင့္ ျပည္သူ႔ေဆးရံုၾကီးအေၾကာင္း ေကာက္ေၾကာင္း

Home » Article » ဖလမ္းျမိဳ႕ ႏွစ္ (၁၂၅) ျပည့္၊ ရာျပည့္ ျမိဳ႕ေတာခန္းမၾကီးႏွင့္ ျပည္သူ႔ေဆးရံုၾကီးအေၾကာင္း ေကာက္ေၾကာင္း

By Admin on January 26, 2017. No Comments

ဖလမ္းျမိဳ႕ ႏွစ္ (၁၂၅) ျပည့္၊ ရာျပည့္ ျမိဳ႕ေတာခန္းမၾကီးႏွင့္ ျပည္သူ႔ေဆးရံုၾကီးအေၾကာင္း ေကာက္ေၾကာင္း
Salai Van Cung Lian (UK)
Chin World
January 26, 2017

လာမည့္ ေဖေဖာ္၀ါရီလ (၂၀-၂၂) ရက္ေန႔မ်ားတြင္ ခ်င္းျပည္နယ္၊ ဖလမ္းျမိဳ႕၌ ဖလမ္းျမိဳ႕ ႏွစ္ (၁၂၅) ျပည့္အခမ္းအနား၊ ျမိဳ႕ေတာ္ခန္းမႏွင့္ ျပည္သူ႔ေဆးရံုၾကီး ရာျပည့္အခမ္းအနား၊ (၆၉) ႏွစ္ျပည့္ ခ်င္းအမ်ိဳးသားေန႔အခမ္းအနားအစရွိေသာ ပြဲေတာ္ၾကီးမ်ားအား က်င္းပၾကမည္ျဖစ္သည္။ ျပည္နယ္အဆင့္ပြဲေတာ္ၾကီးအျဖစ္ သတ္မွတ္ထားသလို၊ အရႈိခ်င္းအပါအ၀င္ ျမိဳ႕နယ္အသီးသီးမွ အကပေဒသာမ်ားျဖင့္ လာေရာက္ပါ၀င္ၾကမည္ျဖစ္သလို၊ ႏိုင္ငံေတာ္သမၼတမ်ားႏွင့္ ႏိုင္ငံေတာ္အတိုင္ပင္ခံပုဂိုလ္ကဲ့သို႔ေသာ ႏိုင္ငံေတာ္အဆင့္ဦးေဆာင္သူမ်ားအားလည္း ဖိတ္ၾကားထားသည္ဟု သိရသည္။ ထိုပြဲေတာ္မ်ား၏ သမိုင္းမွတ္တမ္းအတိုခ်ဳပ္အား ေအာက္ပါအတိုင္း ေဖာ္ျပရပါသည္။

(က) ဖလမ္းျမိဳ႕ ႏွစ္ (၁၂၅) ျပည့္အခမ္းအနား
ၿဗိတိသွ်အင္ပါယာၾကီး ခ်င္းေတာင္မသိမ္းပိုက္မီကတည္းက Pu Con Bik (ဗိုလ္ၾကြန္ဘိခ္) ေခါင္းေဆာင္ေသာ တာရႊန္းမ်ိဳးႏြယ္စုတို႔သည္ ဒီမိုကေရစီစနစ္ျဖင့္ လူထုမွေရြးခ်ယ္ေသာ ေခါင္းေဆာင္မ်ားမွ အုပ္ခ်ဳပ္သည့္စနစ္အား ေခတ္အဆက္ဆက္အသံုးျပဳခဲ့ၾကသည္။ ထိုအုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္အား တစ္ခ်ိန္က ေတာင္တန္းေဒသ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးမွဳး Mr. H Stevenson မွ Tashon Democratic Council ဟု အမႊမ္းတင္ ခ်ီးမြမ္းခဲ့သည္။ တာရႊန္းမ်ိဳးႏြယ္စုတို႔သည္ ခ်င္းေတာင္တန္းတစ္ေလွ်ာက္တြင္ ႏိုင္ငံေရး၊ စီးပြားေရးအရ အင္အားအၾကီးဆံုးျဖစ္ခဲ့ျပီး၊ ယင္းတို႔၏ ျမိဳ႔ေတာ္ရြာမအား သားသမီးမ်ား ေဘးကင္းလံုးျခံဳရာအရပ္ဟု အမည္ရသည့္ Fa-hlam ဟု အမည္ေပးခဲ့ၾကသည္။ ျဗိတိသွ်တို႔သည္ ဗိုလ္ၾကြန္ဘိခ္ေခါင္းေဆာင္ေသာ တာရႊန္းတို႔၏ ျမိဳ႔ေတာ္ Fahlam အား သိမ္းယူႏိုင္ရန္အတြက္ Chin-Lushai Expedition ေခၚ စစ္ေၾကာင္းသံုးေၾကာင္းျဖင့္ ခ်ီတက္ခဲ့ရသည္။ အိႏၵိယႏိုင္ငံမွ ခ်ီတက္လာေသာ တပ္ဖြဲ႕ဝင္ ၃၄ဝဝ ပါအေနာက္ပိုင္းစစ္ေၾကာင္းဟာ အိႏၵိယႏိုင္ငံရွိ Lunglei ကေန စတင္ခ်ီတက္ၿပီး ထန္တလန္နယ္အားလုံးကို သိမ္းပိုက္ျပီး ဟားခါးသို႔ ခ်ီတက္ခဲ့သည္။ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ Symond ေခါင္းေဆာင္တဲ့ တပ္ဖြဲ႔၀င္ ၁၈၆၉ ပါ ေတာင္ပိုင္းစစ္ေၾကာင္းသည္ Zokhua၊ Sakta နဲ႔ ဟားခါးကို သိမ္းပိုက္ျပီး အေနာက္ပိုင္းစစ္ေၾကာင္းနဲ ဟားခါးမွာေတြ႕ဆုံခဲ့ျပီး ဖလမ္းသို႔ခ်ီတက္ရန္ျပင္ဆင္ခဲ့ၾကသည္။ တပ္ဖြဲ႔၀င္ ၁၆၂၂ ပါေျမာက္ပိုင္းစစ္ေၾကာင္းသည္လည္း Fort White မွ Fahlam သို႔ခ်ီတက္လာခဲ့သည္။Fahlam တြင္လည္း ျဗိတိသွ်တို႔အား ခုခံတြန္းလွန္ရန္အတြက္ ခ်င္းေတာင္တစ္ခုလံုးမွ ခ်င္းစစ္သည္ေတာ္ ၃၀၀၀ ခန္႔စုရံုးခဲ့ၾကျပီး Tashon Democratic Council ထံမွတိုက္မိန္႔အား ေစာင့္ဆိုင္းခဲ့ၾကသည္။ ဖလမ္းရြာမႏွင့္ ႏွစ္မိုင္ေလာက္အကြာတြင္ေရာက္ရွိလာေသာ လက္နက္အင္အားအျပည့္ ျဗိတိသွ်စစ္တပ္သည္ တာရႊန္းေခါင္းေဆာင္မ်ားႏွင့္ ေဆြးေႏြးျပီး ျဗိတိသ်ွအစိုးရထံသို႔ အညံ့ခံခဲ့ၾကသည္။ ျဗိတိသွ်တို႔သည္ လက္ရွိတာရႊန္းရြာျဖစ္ေသာ Fahlam တြင္ ျဗိတိသွ်စစ္စခန္းတည္ေဆာက္ရန္ ျပင္ဆင္ခဲ့ၾကေသာ္လည္း ဗိုလ္ၾကြန္ဘိခ္တို႔မွ လက္ခံျခင္းမရွိခဲ့ေသာေၾကာင့္ လက္ရွိဖလမ္းျမိဳ႕ေနရာတြင္ စခန္းတည္ေဆာက္ေနထိုင္ခဲ့ၾကသည္။ ျဗိတိသ်ွတို႔တည္ေသာစခန္းအသစ္အား တာရႊန္းတို႔၏ ျမိဳ႔ေတာ္ Fahlam ဟုေခၚတြင္ေစခဲ့ျပီး၊ တာရႊန္းတို႔ ေခတ္အဆက္ဆက္အသံုးျပဳခဲ့ေသာ ျမိဳ႔ေတာ္ Fahlam ကိုမူ၊ ၎တို႔၏မ်ိဳးႏြယ္စုနာမည္ တာရႊန္း (Tlaisun/Taisun) အမည္ျဖင့္ ရြာနာမည္အား မွည့္ေခၚေစခဲ့သည္။ ဤသို႔ျဖင့္ ၁၈၉၂ တြင္ ျဗိတိသွ်တို႔ တည္ေထာင္ကာ စတင္လာခဲ့ေသာ ဖလမ္းျမိဳ႕သည္ ႏွစ္ေပါင္း (၁၂၅) တိုင္ျပီျဖစ္သည္။

(ခ) ျပည္သူ႔ေဆးရံုၾကီး ရာျပည့္ပြဲေတာ္
၁၈၉၂ ဇြန္လမွစတင္ကာ ျဗိတိသွ်စစ္ဗိုလ္မ်ားႏွင့္ တပ္ဖြဲ႔၀င္မ်ား (၄၀၀) သည္ ဖလမ္းျမိဳ႕တြင္ စတင္အေျခစိုက္ခဲ့ၾကသည္။ ျဗိတိသွ်စစ္တပ္တြင္ တပ္ခြဲအလိုက္ ေဆးမွဴးမ်ားရွိျပီး၊ ျဗိတိသွ်စစ္တပ္အတြက္ စစ္ေဆးရံုကို ၁၈၉၅ ခုႏွစ္တြင္ တည္ေဆာက္ခဲ့ၾကသည္။ ျပည္သူလူထုအတြက္ ခြဲစိတ္ခန္းပါ၀င္သည့္ ျပည္သူ႔ေဆးရံုအား ၁၉၁၅ ခုႏွစ္တြင္ ရူပီးေငြ (၁၇၅၃၄) ကုန္က်ကာ တည္ေဆာက္ခဲ့ၾကသည္။ ထိုေဆးရံုအား တစ္ျဖည္းျဖည္းတိုးခ်ဲ႔လာခဲ့ၾကျပီး ၁၉၂၅ တြင္ ကုတင္ (၁၆) ဆန္႔ေဆးရံု၊ ၁၉၄၅ တြင္ ကုတင္ (၄၀)၊ ၁၉၅၃ တြင္ (၇၅) ကုတင္ဆန္႔ေဆးရံုအျဖစ္သို႔ တို႔းခ်ဲ႔ခဲ့ၾကသည္။ ျမန္မာ့သမိုင္းတြင္ ခြဲစိတ္ပါရဂူဘြဲ႔ Fellowship of the Royal College of Surgeon (F.R.C.S) ရရွိသူမ်ားအနက္ ဒုတိယေျမာက္ရရွိသူ ခ်င္းအမ်ိဳးသား Dr. Ni Khuai သည္ ၎ဘြဲ႔အား ျဗိတိန္ႏိုင္ငံရွိ Edinburgh University မွရရွိျပီးေနာက္ က်န္းမာေရးဘက္တြင္ အလြန္အားနည္းလ်က္ရွိေသာ ဖလမ္းျမိဳ႔သို႔ အလုပ္လုပ္ရန္ ေရြးခ်ယ္ခဲ့သည္။ နာမည္ၾကီးေဆးရံုမ်ားတြင္ သက္ေတာင့္သက္သာ လုပ္ႏိုင္ပါလ်က္နဲ႔ က်န္းမာေရးတြင္အားနည္းေသာ ခ်င္းျပည္နယ္အတြက္ အလုပ္လုပ္ရန္ ေရြးခ်ယ္ခဲ့မွဳအေပၚ ၀န္ၾကီးခ်ဳပ္ဦးႏုမွလည္း လြန္စြာအံ့အားသင့္ခဲ့သည္။ ဘိလပ္ျပန္ ခြဲစိတ္ဆရာ၀န္၏ ဦးေဆာင္မႈျဖင့္ ဖလမ္းျပည္သူ႔ေဆးရံုသည္ ခ်င္းျပည္နယ္တြင္သာမက၊ လူရွိဳင္းေတာင္တန္း၊ စစ္ကိုင္းတိုင္း ႏွင့္ မႏၱေလးတိုင္းအထိ ေက်ာ္ၾကားခဲ့သည္။ ထိုေခတ္အခါက ဖလမ္းေဆးရံုေရာက္ရင္ က်န္းမာမည္ဟု ဆိုစမွတ္ျပဳျခင္း ခံခဲ့ရသည္။ ၁၉၆၀ ေနာက္ပိုင္းတြင္ လူဦးေရတိုးပြားလာသည့္ဖလမ္းျမိဳ႔အတြက္ ေဆးရံုသစ္အား ဗန္ကာအိုေတာင္တြင္ ၁၉၆၄ ခုႏွစ္မွ ေတာ္လွန္ေရးေကာင္စီအစိုးရ ႏွင့္ လူထုအင္အားျဖင့္ တည္ေဆာက္ခဲ့ၾကျပီး ကုတင္ ၁၀၀ ဆန္႔ျပည္သူ႔ေဆးရံုၾကီးအား ၁၉၇၁ တြင္စတင္အသံုးျပဳခဲ့ၾကသည္။ ၁၉၁၅ ခုႏွစ္မွ စတင္တည္ေဆာက္ခဲ့သည့္ ျပည္႔သူေဆးရံုအေဟာင္းကိုမူ ျပင္ပလူနာဆးကုဌာန အျဖစ္ဆက္လက္ အသံုးျပဳခဲ့ၾကသည္။ ျပည္သူ႔ေဆးရံုးၾကီးသည္လည္း ဆက္လက္တို႔ခ်ဲ႔ျခင္းခံရကာ ၁၉၈၇ ခုႏွစ္တြင္ ကုတင္ ၁၅၀ ဆန္႔ ေဆးရံုအျဖစ္လည္းေကာင္း၊ လက္ရွိတြင္ ကုတင္ (၂၀၀) ဆန္႔ ျပည္သူ႔ေဆးရံုၾကီး အျဖစ္ရပ္တည္ေနဆဲျဖစ္သည္။

(ဂ) ၿမိဳ႔ေတာ္ခန္းမ ႏွစ္တစ္ရာျပည့္
ျဗိတိသ်ွတို႔ ခ်င္းေတာင္သိမ္းပိုက္ျပီးေနာက္ ဖလမ္းျမိဳ႔တြင္ စစ္တန္းလ်ားမ်ားႏွင့္ အရာရွိအိမ္မ်ားေဆာက္လုပ္ခဲ့ၾကသည္။ စစ္သားမ်ားေလ့က်င့္ရန္၊ လက္နက္ႏွင့္စားနပ္ရိကၡာသိုေလွာင္ရန္အတြက္ Drill Shed ေခၚ အေဆက္အဦးတစ္ခုအား ၁၉၁၇ ခုႏွစ္တြင္ တည္ေဆာက္ခဲ့ၾကသည္။ ထိုေနရာသည္ ယခုုျမိဳ႔ေတာ္ခန္းမ တည္ေနရာျဖစ္သည္။ Drill Shed ေဆာက္လုပ္ရန္အတြက္ လိုအပ္သည့္ သစ္သားႏွင့္အျခားပစၥည္းမ်ားအား Fort White စခန္းမွ သယ္ေဆာင္ခဲ့ၾကသည္။ Drill Shed သည္ စစ္သားႏွင့္အရာရွိမ်ား မိတ္ဖြဲ႔ေတြ႔ဆံုသည့္ေနရာ၊ အသံမပါသည့္ ရုပ္ရွင္ျပသည့္ေနရာ ႏွင့္ လူထုအစည္အေ၀မ်ား က်င္းပသည့္ေနရာမ်ားတြင္ အသံုးျပဳခဲ့ၾကသည္။ ၁၉၃၉ ခုႏွစ္ ဧျပီလတြင္ ဗမာျပည္ဘုရင္ခံ အတိုင္ပင္ခံပုဂိုလ္(Counseller of His Majesty the Governer of Burma) ဖလမ္းျမိဳ႔သို႔ သြားေရာက္လည္ပတ္ျပီး Drill Shed ကေန ခ်င္းေတာင္တပ္ရင္းမွ ၾကိဳဆိုခဲ့ၾကျပီး၊ ဘုရင္ခံကိုယ္စား ဘုရင္ခံရဲ့မိန္ခြန္းအား ခ်င္းတိုက္သူၾကီးမ်ားထံသို႔ မိန္႔ၾကားခဲ့သည္။ ပထမ ပင္လံုညီလာခံက်င္းပျပီး ပင္လံုညီလာခံကိုယ္စာလွယ္မ်ားသည္ ခ်င္းျပည္တစ္ခုလံုးမွ တိုက္သူၾကီး ႏွင့္ အၾကီးအကဲမ်ားအားလံုးႏွင့္အတူ ဤေနရာတြင္ပင္ ခ်င္းျပည္၏အနာဂတ္အတြက္ အစည္းအေ၀းျပဳလုပ္ခဲ့ၾကျပီး ခ်င္းျပည္၏အနာဂတ္အတြက္ အေရးၾကီးသည့္ ဆံုးျဖတ္ခ်က္မ်ား ခ်မွတ္ခဲ့ၾကသည္။ ေအာင္ဆန္း-အက္တလီစာခ်ဳပ္ခ်ဳပ္ဆိုျပီးသည့္ေနာက္ ခ်င္း-ဗမာခ်စ္ၾကည္ေရး ေဆာင္ရြက္လာသည့္အခ်ိန္တြင္လည္း ဖ.ဆ.ပ.လ ကိုယ္စားလွယ္မ်ားျဖစ္ေသာ ဦး၀မၼသူးေမာင္း၊ ဦးဘဆိုင္ႏွင့္ ဦးေမာက္ကေလးတို႔သည္ ျမိဳ႔ေတာ္ခန္းမတြင္ပင္ ခ်င္းလူထုႏွင့္ ေတြ႔ဆံုပြဲျပဳလုပ္ျပီး ခ်င္းျပည္သည္ ျပည္မႏွင့္တန္းတူ လြတ္လပ္ေရး ရယူရန္တိုက္တြန္းခဲ့ၾကသည္။ လြတ္လပ္ေရးရွိျပီးေနာက္ လြတ္လပ္ေရးအတြက္ ေအာင္ပြဲသဘင္အား ျမိဳ႔ေတာ္ခန္းမတြင္ က်င္းပခဲ့ၾကျပီး ႏိုင္ငံေတာ္သမၼတ စပ္ေရႊသိုက္ကိုယ္တိုင္တက္ေရာက္ခဲ့သည္။ ထိုစဥ္ ခ်င္းျပည္၏အုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္အား ေျပာင္းလဲရန္ ၾကိဳးပမ္းခဲ့သည့္ ခ်င္းေရးရာေကာင္စီမွ ဖြဲ႔စည္းသည့္ စံုစမ္းေရးေကာ္မရွင္သည္လည္း ဖလမ္းျမိဳ႔သို႔ ေရာက္ရွိခဲ့ၾကျပီး အုပ္ခ်ဳပ္ေရးေျပာင္းလဲရန္အတြက္ လူထုႏွင့္ေဆြးေႏြးရာမွ ခ်င္းအမ်ိဳးသားေန႔ေပၚေပါက္လာရျခင္းျဖစ္သည္။ ၁၉၅၃-၅၄ ခုႏွစ္တြင္ ခ်င္းေတာင္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးမွဴး ဦးကီးယာမ္စီ၏ဦးေဆာင္မွဳျဖင့္ အစိုးရႏွင့္ျပည္သူလက္တြဲကာ ျမိဳ႔ေတာ္ခန္းမအား သစ္ျဖင့္ ျပန္လည္တည္ေဆာက္ခဲ့ၾကသည္။ ေနာက္တစ္ဖန္ ျမိဳ႔ေတာ္ခန္းမအား ၁၉၉၆ ခုႏွစ္တြင္ အုတ္ျဖင့္ ျပန္လည္တည္ေဆာက္ျပီး ၁၉၉၇ ခုႏွစ္မွ၍ ျမိဳ႔ေတာ္ခန္းမအျဖစ္ ယေန႔တိုင္ ရပ္တည္ေနဆဲျဖစ္သည္။ ျမိဳ႔ေတာ္ခန္းမသည္ ၁၉၁၇ တြင္စတင္တည္ေဆာက္ျခင္းျဖစ္ရာ ၂၀၁၇ ခုႏွစ္တြင္ ႏွစ္တစ္ရာ ျပည့္ေျမာက္ျပီ ျဖစ္ပါသည္။

Latest Post

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *